ମହର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳିଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପ୍ରୋକ୍ତ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ହେଉଛି ମାନବ ଜୀବନର ଚେତନାକୁ ପରିଶୋଧିତ କରି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆତ୍ମ-ସ୍ରୋତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରୁଥିବା ଏକ ପରମ ପ୍ରାମାଣିକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଜ୍ଞାନ ।
- ‘ଯମ‘ (Yama) ର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ଵାରା ଆମେ ଆଚରଣର ପବିତ୍ର ଚେର ଗଠନ କରିଛୁ।
- ‘ନିୟମ‘ (Niyama) ଦ୍ଵାରା ପବିତ୍ର ଆତ୍ମ-ଅନୁଶାସନର ଶକ୍ତ ଗଣ୍ଡି ନିର୍ମାଣ କରିଛୁ।
- ‘ଆସନ‘ (Asana) ଦ୍ଵାରା ଶରୀରକୁ ସ୍ଥିର ରଖି ଧୀରତାର ଶାଖାପ୍ରଶାଖା ବିସ୍ତାର କରିଛୁ।
- ‘ପ୍ରାଣାୟାମ‘ (Pranayama) ଦ୍ଵାରା ଶ୍ଵାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରି ଚେତନାର କୋମଳ ପଲ୍ଲଭ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ କରିଛୁ।
- ‘ପ୍ରତ୍ୟାହାର‘ (Pratyahara) ଦ୍ଵାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କଉ ବାହାର ବିଷୟରୁ ମୁକ୍ତ କରି ଅନ୍ତର୍ମୁଖୀ କୁସୁମ ଫୁଟାଇଛୁ।
- ‘ଧାରଣା‘ (Dharana) ଦ୍ଵାରା ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ଗୋଟିଏ ପବିତ୍ର ବିନ୍ଦୁରେ ବାନ୍ଧି ଏକାଗ୍ରତାର ମିଠା ରସ ନିଗାଡ଼ିଛୁ।
- ‘ଧ୍ୟାନ‘ (Dhyana) ଦ୍ଵାରା ଚିତ୍ତର ପ୍ରବାହକୁ ଅଖଣ୍ଡ ସୂତା ପରି ଲଗାତାର ସ୍ଥିର ରଖି ନୀରବତାର ପୁଷ୍ପ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ କରିଛୁ।
- ‘ସମାଧି’ (Samadhi) ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆନ୍ତରିକ ସିଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୋପାନ ଅଟେ ।
ବର୍ତ୍ତମାନ ସେହି ଶାଶ୍ଵତ ଯୋଗ ସାଧନାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ମହା-ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି ପର୍ବ ସ୍ଵରୂପ ଏହି ଅଷ୍ଟମ ତଥା ଅନ୍ତିମ ପୁସ୍ତିକା “ଅନନ୍ତର ସ୍ୱାଦ: ସମାଧି“ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି । ଧ୍ୟାନରୂପକ ଅଖଣ୍ଡ ନୀରବତା ଯେତେବେଳେ ତାର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚେ, ସେତେବେଳେ ସାଧକର ମନ ନିଜର ସମସ୍ତ ଅହଂକାର ଓ ବାହ୍ୟ ବିକ୍ଷେପକୁ ଭୁଲି କେବଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ବସ୍ତୁର ସାର ସ୍ଵରୂପ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ପରମ ସ୍ଥିର ସ୍ଥିତିରୁ ହିଁ ସ୍ଵାଭାବିକ ଭାବେ ‘ଅନନ୍ତର ସ୍ୱାଦ’ ଅର୍ଥାତ୍ ସମାଧିର ପ୍ରକାଶ ହୋଇଥାଏ । ଏହାହିଁ ସମଗ୍ର ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗର ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ଆନ୍ତରିକ ସିଦ୍ଧି ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୋପାନ ଅଟେ ।
ଜଣେ ନିଷ୍ଠାପର ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ପରେ ସମାଧିର ଏହି ଅନ୍ତିମ ବୋଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ ଅଟେ । ଧ୍ୟାନ ସମୟରେ ମନରେ ଲଗାତାର ଏକ ଅଖଣ୍ଡ ଚିନ୍ତନ ପ୍ରବାହ ଚାଲିଥାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ‘ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରୁଛି’ ବୋଲି ସାଧକ ଭିତରେ ସାମାନ୍ୟ ସଚେତନତା ବା ପ୍ରୟାସ ଲୁଚି ରହିଯାଏ । କିନ୍ତୁ ସମାଧି ହେଉଛି ଏକ ପରମ ସହଜ ଅବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ମନ ନିଜର ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ସ୍ଵଭାବ ହରାଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ସହିତ ଏକ ହୋଇଯାଏ । ଯେପରି ଏକ ପାତ୍ର ଶୁଦ୍ଧ ଜଳରେ ସାମାନ୍ୟ ଲବଣ (ଲୁଣ)ଟିଏ ପକାଇଦେଲେ, ତାହା ନିଜର ପୃଥକ ରୂପ ହରାଇ ସେହି ଜଳ ସହିତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକାର ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ଜଳକୁ ନିଜର ସ୍ଵାଦରେ ଭରିଦିଏ; ଠିକ୍ ସେହିପରି ମନର ସମସ୍ତ ଅଯଥା କଳ୍ପନା ଯେତେବେଳେ ପରମ ଚୈତନ୍ୟରେ କିମ୍ବା ପାଠ୍ୟ ବିଷୟର ଗଭୀର ସାରତତ୍ତ୍ଵ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲୀନ ହୋଇଯାଏ, ତାହାକୁ ହିଁ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ‘ସମାଧି’ କୁହାଯାଏ । ଏହି ସ୍ଵଚ୍ଛତା ହିଁ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀକୁ ଅସୀମ ପ୍ରଜ୍ଞା ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ପ୍ରଭାବ ପ୍ରଦାନ କରେ ।
ଆଜିର ଆଧୁନିକ ଡିଜିଟାଲ୍ ଯୁଗରେ ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା କିଶୋର ଓ ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ସମାଧି ବିଜ୍ଞାନର ସୂକ୍ଷ୍ମ ରହସ୍ୟ ଜାଣିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଜରୁରୀ ଅଟେ । ସୋସିଆଲ୍ ମିଡିଆର ଅତ୍ୟଧିକ ଆକର୍ଷଣ, ମୋବାଇଲ୍ ସ୍କ୍ରିନ୍ ଜନିତ ସୂଚନାଗତ କୋଳାହଳ ଏବଂ ପ୍ରତିଯୋଗିତା ସମୟରେ ଆସୁଥିବା ତୀବ୍ର ମାନସିକ ଚାପ ଯୋଗୁଁ ଆଜି ପିଲାମାନଙ୍କ ମନ ବହୁତ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ରହୁଛି । ଜାତୀୟ ଶିକ୍ଷାନୀତି (NEP 2020) ଏବଂ ଭାରତୀୟ ଜ୍ଞାନ ପରମ୍ପରା (IKS) ର ମୂଳ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ଅଷ୍ଟମ ଭାଗ ଛାତ୍ରମାନଙ୍କୁ ନିମ୍ନଲିଖିତ ସ୍ତରରେ ବିଶେଷ ଭାବେ ସହାୟତା କରିବ:
- ବୌଦ୍ଧିକ ପ୍ରଖରତା ଓ High IQ ର ଅସାଧାରଣ ବିକାଶ: ସମାଧିରୂପକ ଚିତ୍ତ-ଶୁଦ୍ଧି ମାଧ୍ୟମରେ ମନର ବିକ୍ଷିପ୍ତ ଶକ୍ତି ଏକ ସୂକ୍ଷ୍ମ ବିନ୍ଦୁରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇ ‘ଲେଜର ରଶ୍ମି’ (Laser Beam) ସଦୃଶ କାମ କରେ। ଏହାଦ୍ଵାରା ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀମାନେ ଜଟିଳ ପାଠ୍ୟବିଷୟକୁ ମାତ୍ର ଥରେ ଦେଖି ଅତି ସହଜରେ ଭେଦ କରିପାରିବେ ଏବଂ ତାହା ମନ-ଦର୍ପଣରେ ସ୍ଥାୟୀ ହୋଇ ରହିବ ।
- ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ମାନସିକ କ୍ଳାନ୍ତି, ଭୟ ଓ ବିଚଳିତତାର ଅନ୍ତ: ଚିତ୍ତରେ ସମାଧିର ପରମ ପ୍ରଶାନ୍ତି ଉଦୟ ହେବା ଦ୍ଵାରା ମନ ଭିତରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଅସ୍ଥିରତା, ଚାପ (ଷ୍ଟ୍ରେସ୍) ଏବଂ ନିରାଶା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୂର ହୋଇଯାଏ, ଯାହାଦ୍ଵାରା ବିଦ୍ୟାର୍ଥୀ ସର୍ବଦା ନିର୍ଭୀକ ଓ ଆତ୍ମବିଶ୍ଵାସୀ ହୋଇ ରହିବ ।
- ଅଖଣ୍ଡ ଚରିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ: IKS ର ମୂଳ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅନୁଯାୟୀ, ନିଜର ସୁପ୍ତ ଆତ୍ମଶକ୍ତିକୁ ଜାଗ୍ରତ କରି ସମାଜ କଲ୍ୟାଣରେ ଲଗାଇବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶିକ୍ଷା ଅଟେ। ଏହି ପୁସ୍ତିକା ଛାତ୍ରମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଖଣ୍ଡ ନୈତିକତା, ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ପରମ ସେବାଭାବ ଜାଗ୍ରତ କରି ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜର ଜଣେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ନାୟକ ବନାଇଦେବ ।
Reviews
There are no reviews yet.